Praca online szansą dla osób z niepełnosprawnościami? Potencjał wciąż niewykorzystany

Praca zdalna w ostatnich latach zmieniła sposób funkcjonowania rynku pracy i otworzyła nowe możliwości zatrudnienia dla wielu osób. W Polsce szczególnie ważna może okazać się dla osób z niepełnosprawnościami, których aktywność zawodowa wciąż jest znacznie niższa niż w całej populacji. Eksperci podkreślają, że możliwość pracy z domu pozwala ograniczyć bariery związane z mobilnością czy niedostosowaną infrastrukturą. Jednocześnie statystyki pokazują, że potencjał zawodowy tej grupy nadal pozostaje w dużej mierze niewykorzystany.

Hybryda nie przyjęła się w Polsce

Choć po pandemii wiele firm próbowało powrotu do biur, w praktyce najczęściej stosowanym modelem pracy w Europie pozostaje system hybrydowy. Z danych Eurofound wynika, że 44% pracowników w Unii Europejskiej, których praca pozwala na pracę zdalną, łączy ją z pracą stacjonarną. Jednocześnie 41% wykonuje obowiązki wyłącznie w biurze, co oznacza wzrost udziału pracy stacjonarnej w ostatnim roku.
Wydawałoby się, że skoro Polska jest częścią Europy i nie ma znaczących różnic technologicznych, to praca hybrydowa w kraju między Bugiem a Odrą powinna być w pełnym rozkwicie. Niestety, tak nie jest. W Polsce praca zdalna nadal ma stosunkowo ograniczony zasięg. Według danych GUS około 10% zatrudnionych pracuje zdalnie regularnie lub okazjonalnie.
Eksperci podkreślają jednak, że możliwość pracy poza biurem zależy przede wszystkim od charakteru wykonywanych obowiązków. W wielu branżach – zwłaszcza produkcyjnych czy usługowych – taka forma zatrudnienia jest po prostu niemożliwa.

Pracownicy chcą pracować online

Z perspektywy pracowników praca zdalna często oznacza wzrost komfortu i efektywności. Najczęściej wskazywanymi zaletami są oszczędność czasu oraz brak konieczności codziennych dojazdów.
Dla przykładu w Wielkiej Brytanii roczny koszt dojazdów do pracy w Londynie oszacowano średnio na około 5000 funtów, co pokazuje skalę potencjalnych oszczędności dla pracowników.
Zdalny tryb pracy daje także większą elastyczność organizacji dnia i więcej czasu dla rodziny. W wielu badaniach pracownicy deklarują, że pracując z domu, są przynajmniej tak samo produktywni jak w biurze, a często nawet bardziej.

Pracodawcy chcą mieć pracowników w firmie

Z punktu widzenia pracodawców ocena pracy zdalnej bywa jednak bardziej krytyczna. Część firm uważa, że wykonywanie obowiązków poza biurem utrudnia zarządzanie zespołami i ogranicza spontaniczną współpracę.
Pracodawcy uważają, że praca online powoduje trudniejszy przepływ informacji. Poza tym są zdania, że nieobecność w miejscu pracy zmniejsza integrację zespołów, oraz wpływa na osłabienie kultury organizacyjnej.
Z tego powodu część dużych firm na świecie zaczęła ponownie wymagać częstszej obecności pracowników w biurach.

Praca zdalna jako szansa na zwiększenie zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami w Polsce

Zdawałoby się, że odkrycie, iż na pewnych stanowiskach istnieje możliwość wypełniania zadań zawodowych we własnym domu, otworzy rynek pracy przed osobami z niepełnosprawnościami. Niestety, jest to wciąż pobożne życzenie. Podobnie jak w przypadku osób pełnosprawnych, pracodawcy nie chcą zatrudniać osób z orzeczonym stopniem niepełnosprawności w trybie pracy zdalnej. W Polsce aktywność zawodowa osób z niepełnosprawnościami wciąż jest znacznie niższa niż w całej populacji, choć w ostatnich latach stopniowo rośnie. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, pod koniec 2024 roku w kraju było około 3,9 mln osób z ważnym orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność, co stanowiło około 10,5% mieszkańców Polski.
Jednocześnie tylko część z nich jest aktywna zawodowo. Wskaźniki potwierdzają tę dysproporcję. Według danych BAEL w 2024 roku współczynnik aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnościami wynosił 18,6%, a wskaźnik zatrudnienia – 17,7%. Dla porównania w całej populacji w Polsce poziom zatrudnienia przekracza 56,8%, co pokazuje skalę wykluczenia osób z niepełnosprawnościami z rynku pracy.

Eksperci rynku pracy podkreślają, że jedną z największych barier zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami w Polsce są trudności z mobilnością oraz niedostosowana infrastruktura – od transportu publicznego po miejsca pracy. Właśnie dlatego rozwój pracy zdalnej coraz częściej jest wskazywany jako narzędzie zwiększania aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnościami.
Możliwość wykonywania obowiązków z domu pozwala wielu osobom ominąć problemy związane z dojazdami czy barierami architektonicznymi w siedzibie firmy, np. niedostosowane toalety. Dotyczy to szczególnie zawodów związanych z pracą biurową, administracją, obsługą klienta czy analizą danych. W tych branżach wiele zadań można wykonywać w pełni online, bez konieczności codziennej obecności w siedzibie firmy.

Potencjał rynku pracy wciąż niewykorzystany

Mimo rosnącej liczby inicjatyw wspierających zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami potencjał rynku pracy w tej grupie pozostaje w dużej mierze niewykorzystany. Dane GUS pokazują, że w gospodarce narodowej w połowie 2023 roku pracowało około 477 tys. osób z niepełnosprawnościami, z czego ponad połowę stanowiły kobiety.
Eksperci podkreślają jednak, że rozwój technologii cyfrowych i pracy zdalnej może w kolejnych latach odegrać istotną rolę w zwiększaniu tej liczby. W szczególności dotyczy to sektorów usługowych, IT, marketingu internetowego czy pracy administracyjnej – czyli obszarów, w których obowiązki można wykonywać z dowolnego miejsca.
Jednocześnie zwraca się uwagę, że sama praca zdalna nie rozwiązuje wszystkich problemów. Wiele stanowisk w gospodarce – szczególnie w przemyśle czy usługach wymagających obecności fizycznej – nadal pozostaje niedostępnych dla pracy online. Dlatego konieczne jest także dalsze dostosowywanie miejsc pracy, technologii i infrastruktury do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

Choć rozwój pracy zdalnej nie rozwiąże wszystkich problemów na współczesnym rynku pracy, to jednak daje coraz więcej możliwości rozwoju zawodowego. Dla osób z niepełnosprawnościami może stać się jednym z ważnych narzędzi zwiększania ich szans na zatrudnienie. Eliminacja barier transportowych, większa elastyczność organizacji pracy oraz rozwój technologii cyfrowych sprawiają, że coraz więcej zawodów można wykonywać z dowolnego miejsca. Kluczowe będzie jednak dalsze dostosowywanie środowiska pracy – zarówno w świecie cyfrowym, jak i w tradycyjnych miejscach zatrudnienia – tak, aby potencjał milionów osób z niepełnosprawnościami mógł być w pełni wykorzystany na rynku pracy.